fbpx

Upadłość konsumencka – upaść będzie łatwiej

Wprowadzone nowelizacją zmiany dotyczące procedury upadłości konsumenckiej będą w przeważającej mierze ułatwieniem dla osób, które posiadają znaczne, niemożliwe do spłacenia zadłużenie. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadzone zmiany mają na celu zapobieganie sytuacji, w której osoby zadłużone spychane są na margines społeczny i żyją w nieustannym strachu przed egzekucją komorniczą. Nowe przepisy mają umożliwić osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej stopniowe wychodzenie z zadłużenia.

W pierwszej kolejności warto pokrótce wskazać, na czym polega instytucja upadłości konsumenckiej.

Upadłość konsumencka

Procedura upadłości konsumenckiej stanowi odrębne postępowanie sądowe, z którego skorzystać mogą osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej oraz stały się niewypłacalne. Zgodnie z definicją zawartą w art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498) poprzez niewypłacalność należy rozumieć taką sytuację, w której dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Ustawa określa dwa główne cele, które pełnić ma procedura upadłości konsumenckiej – umorzenie niewykonalnych zobowiązań oraz, o ile jest to możliwe, zaspokojenie w jak najwyższym stopniu wierzycieli.

Obowiązujące do tej pory przepisy zawierały katalog przesłanek negatywnych, których zaistnienie uniemożliwiało przeprowadzenie wobec konsumenta procedury ogłoszenia upadłości. Z punktu widzenia dłużnika najistotniejszą z przesłanek skutkujących oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości było doprowadzenie przez samego dłużnika do swojej niewypłacalności lub istotne zwiększenie jej stopnia umyślnie lub na skutek rażącego niedbalstwa. Właśnie ta przesłanka, badana przez sąd już na początkowym etapie weryfikacji wniosku dłużnika o upadłość sprawiała, że wiele dłużników nie uzyskiwało szansy na poprawienie swojej sytuacji finansowej.

Ułatwienia dla konsumentów

Liberalizacja przepisów, która wejdzie w życie na mocy ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 2019 r. wprowadza ważne dla dłużników zmiany w tym zakresie. Po zmianie przepisów sąd na etapie ogłaszania upadłości nie będzie bowiem badał tego, czy dłużnik przyczynił się do swojej niewypłacalności. Ewentualne zawinienie dłużnika będzie ustalane dopiero na etapie tworzenia planu spłat.

W nowym stanie prawnym oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpi jedynie w sytuacjach, w których upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań. Inne, nawet istotne uchybienia w zachowaniu dłużnika nie będą skutkowały brakiem możliwości przeprowadzenia postępowania upadłościowego, lecz wydłużeniem planu spłaty wierzycieli do nawet 7 lat.

Ustawa wprowadza także inne ułatwienia dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Należą do nich między innymi możliwość wystąpienia o ogłoszenie upadłości w ramach uproszczonej procedury, w ramach której nie będzie wyznaczany sędzia-komisarz, a także szybka sprzedaż całego podlegającego egzekucji majątku w trybie przygotowanej licytacji.

Ponadto na gruncie nowych przepisów dłużnicy będą mieli także możliwość zawarcia układu z wierzycielami, w którym udział sądu zostanie znacznie ograniczony na rzecz roli pełnionej przez doradcę restrukturyzacyjnego. Po nowelizacji to doradcy restrukturyzacyjnemu pełniącemu rolę syndyka będzie się zgłaszać wierzytelności przysługujące wobec upadłego.

Przedsiębiorca jak konsument

Inną ważną zmianą, którą wprowadzą nowe przepisy będzie znaczące zrównanie sytuacji osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą z sytuacją konsumentów, a więc osób, które takiej działalności nie prowadzą.

W obecnym stanie prawnym sytuacja tych podmiotów była zróżnicowana. Jak zauważyło jednak Ministerstwo Sprawiedliwości, status osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą podlegającą wpisowi do rejestru CEIDG w rzeczywistości bliski jest sytuacji konsumentów, stąd też należało dokonać właściwego ujednolicenia regulacji w tej materii.

Po zmianach w przepisach przedsiębiorca będący osobą fizyczną uzyska w szczególności ochronę związaną z zapewnieniem mu miejsca zamieszkania. I tak jeśli w skład masy upadłości wchodzić będzie lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym przedsiębiorca ten zamieszkuje, a konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, z sumy uzyskanej z jego sprzedaży wydzielać się mu będzie kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy.

Ocena zmian

Wśród opinii publicznej wprowadzone nowelizacją zmiany wywołują zarówno entuzjastyczne, jak i bardziej ostrożne reakcje. Z jednej strony niewątpliwie doprowadzą one do znaczącego ułatwienia procedury upadłościowej wobec konsumentów oraz odciążą sądy, skracając czas trwania postępowania, które w obecnej chwili trwa często lata. Liberalizacja przesłanek upadłościowych z pewnością zwiększy także dostępność tego rozwiązania dla osób zadłużonych, które do tej pory nie mogły z niego skorzystać. Z drugiej jednak strony tak liberalne podejście ustawodawcy budzi pewne obawy, w szczególności wśród wierzycieli, którzy spodziewają się, że zmaleje ich szansa na wyegzekwowanie należności, a także stoją na stanowisku, iż proponowane rozwiązania prowadzić mogą do zbyt pobłażliwego traktowania dłużników, którzy swoim nieodpowiedzialnym zachowaniem przyczynili się do własnych problemów finansowych. 

Większość nowych przepisów zawartych w obszernej ustawie nowelizującej zacznie obowiązywać od 24 marca 2020 r.