fbpx

Nowelizacja ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Brak opłaty od wniosku o sporządzenie uzasadnienia oraz doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, zgłoszonego w terminie tygodnia od ogłoszenia sentencji – przechodzi do przeszłości. To nie jedyne zmiany, od 21 sierpnia br., w sądach będzie drożej.

Nowelizację ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, która wchodzi w życie w dniu 21 sierpnia 2019 r., podsumować można hasłem: w sądach będzie drożej. Zmiana dotycząca kosztów sądowych została przeprowadzona przy okazji dużej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego. O rewolucji wspomnianej procedury opowiemy odrębnym wpisem na blogu. Tym razem zwracamy uwagę na to, co ważne dla klientów: ile to będzie kosztowało? Oczywiście sposób procedowania i wybór odpowiedniej ścieżki jest równie ważny, nie mniej niejednokrotnie kwestia kosztów ma zasadnicze znaczenie, a co najmniej wymaga odpowiedniego przygotowania. Dla laików tytułem wstępu przypomnę, że koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki. Generalizując opłaty to zryczałtowane wynagrodzenie dla sądu a wydatki to koszty powstałe w toku sprawy (np. zwrot kosztów podróży świadka). Do ich uiszczenia obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, chyba że ustawa stanowi inaczej, np. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów jak też strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd – w zakresie przyznanego jej zwolnienia.

Nowe zasady zwolnienia od kosztów sądowych

Pozostając przy temacie zwolnienia od kosztów sądowych, ustawodawca do dotychczasowych przesłanek zwolnienia dla osób fizycznych dodał oświadczenie, że poniesienie kosztów narazi tę osobę na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dotychczas bowiem, z oświadczenia miało wynikać, że osoba wnioskująca o zwolnienie nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wydaje się zatem, że osobom fizycznym może być łatwiej uzyskać zwolnienie od kosztów, bowiem wystarczające będzie „ryzyko zajścia uszczerbku”, nie samo jego zajście. 

Z kolei osoby prawne i tzw. ułomne osoby prawne, drogę do zwolnienia będą miały znacznie utrudnioną. Dotychczas sąd mógł przyznać zwolnienie od kosztów sądowych takiemu podmiotowi, jeżeli wykazał, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Obecnie, gdy podmiotem wnioskującym będzie spółka handlowa, to powinna dodatkowo wykazać, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Obowiązek ten nie będzie miał zastosowania wyłącznie wówczas, gdy jedynym wspólnikiem albo akcjonariuszem jest Skarb Państwa.

Rozszerzenie katalogu pism podlegających opłacie

Dotychczas sąd w orzeczeniu kończącym sprawę, rozstrzygając o kosztach, odpowiednio do rozstrzygnięcia, obciążał stronę uzupełniającą opłatą wobec rozszerzenia powództwa w toku postępowania. Zgodnie z nowelizacją, już w momencie złożenia pisma zawierającego oświadczenie o rozszerzeniu powództwa lub jego zmianie w sposób powodujący wzrost wartości przedmiotu sporu, strona składająca ww. oświadczenie zobowiązana będzie do uiszczenia uzupełniającej opłaty.

Przełomową zmianą jest jednak rezygnacja ustawodawcy z bezpłatnego dotychczas wniosku o sporządzenie uzasadnienia oraz doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, zgłoszonego w terminie tygodnia od ogłoszenia sentencji. Aktualnie, chcąc rozważyć zasadność złożenia środka odwoławczego po lekturze uzasadnienia orzeczenia, konieczne będzie uiszczenie opłaty stałej w kwocie 100 zł (!). Na otarcie łez, ustawodawca wskazuje, że w przypadku wniesienia środka zaskarżenia opłatę uiszczoną od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem, zalicza się na poczet opłaty od środka zaskarżenia. W przypadku ewentualnej nadwyżki, nie podlega ona zwrotowi. Zmiana ta ma kolosalne znaczenie w praktyce. Z pewnością zmniejszy się ilość uzasadnień, sporządzanych na wniosek strony, która wygrała sprawę, ale złożyła wniosek, bowiem chce szczegółowo ustalić jakie argumenty przekonały sąd. Z drugiej strony, każdy klient już w momencie zbliżania się do wydania orzeczenia przez sąd, musi liczyć się z kosztem 100 zł – jeśli będzie chciał otrzymać na piśmie uzasadnienie zapadłego rozstrzygnięcia i ewentualnie złożyć w przyszłości środek zaskarżenia. W części spraw, decyzja czy strona będzie zaskarżać orzeczenie, może zapadać – nie jak do tej pory – po doręczeniu uzasadnienia, ale już na etapie złożenia wniosku o jego sporządzenie.

Opłata stała do 20.000 zł wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia

Przez lata zasadniczą opłatą była opłata stosunkowa wynosząca 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, nie niższa niż 30 zł i nie wyższa niż 100.000 zł. Obecnie, w sprawach o prawa majątkowe, pobiera się opłatę stałą, zależną od wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, i tak:
do 500 zł – opłatę w kwocie 30 zł;
ponad 500 zł do 1.500 zł – opłatę w kwocie 100 zł;
ponad 1.500 zł do 4.000 zł – opłatę w kwocie 200 zł;
ponad 4.000 zł do 7.500 zł – opłatę w kwocie 400 zł;
ponad 7.5000 zł do 10.000 zł – opłatę w kwocie 500 zł;
ponad 10.000 zł – 15.000 zł – opłatę w kwocie 750 zł;
ponad 15.000 zł – 20.000 zł – opłatę w kwocie 1.000 zł

Przy sprawach, gdzie wartość przedmiotu sporu równa jest górnym “widełkom”, nic nie tracimy. W każdym innym wypadku, nowelizacja powoduje wzrost kosztów. Tytułem przykładu, przy sprawie, gdzie wartość przedmiotu sporu to 11.000 zł, nowa opłata to 750 zł, w przeszłości 550 zł. 

Opłata stosunkowa (5%) pozostała przy sprawach gdzie wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza 20.000 zł, przy czym w przeszłości maksymalna opłata wynosiła 100.000 zł, dziś ustawodawca maksymalną opłatę ustalił na poziomie 200.000 zł. Regulacja ta nie dotyczy roszczeń: wynikających z czynności bankowych od strony będącej konsumentem lub osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rodzinne oraz w sprawach o roszczenia wynikające z art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – wówczas nawet w sprawie powyżej 20.000 zł, pobierana jest opłata stała w kwocie 1.000 zł. 

Swoistą nowością jest, że w sprawach: (1) o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, (2) pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności oraz (3) zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji – przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej ponad 40.000 zł, pobiera się opłatę stałą w kwocie 200 zł. Co więcej, ustawodawca promuje polubowne rozpatrzenie sporu, bowiem w sprawach, w których powód przed wytoczeniem powództwa wziął udział w mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego lub podjął próbę rozwiązania sporu przez złożenie wniosku o rozpatrzenie sporu przez właściwy sąd polubowny dla sporów konsumenckich albo wniosku o wszczęcie postępowania pozasądowego rozwiązywania sporu konsumenckiego – wówczas opłata stała lub opłata stosunkowa od pozwu podlega obniżeniu o dwie trzecie, nie więcej jednak niż o 400 zł. 

Zmianie ulegnie również opłata pobierana od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Wcześniej pobierana była opłata stała w wysokości 40 zł, zgodnie z nowymi zasadami, od takiego wniosku pobierana będzie piąta część opłaty. Dla zobrazowania zmiany, warto posłużyć się przykładem: w sprawie, gdzie wartość przedmiotu sporu wynosiła 10.000 zł, dotychczasową opłatę w kwocie 40 zł zastąpi nowa, w kwocie 100 zł (1/5 z opłaty w kwocie 500 zł wskazanej w „widełkach”).

W sądach będzie drożej

Nowelizacja przewiduje szereg podwyżek opłat sądowych. Z dotychczasowej opłaty stałej w kwocie 40 zł, należna będzie opłata stała w kwocie 100 zł w następujących sprawach: (1) od zażalenia na postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego lub ławnika; (2) od zażalenia na postanowienie w przedmiocie skazania na grzywnę strony, świadka, biegłego, tłumacza lub innej osoby oraz odmowy zwolnienia od grzywny; (3) od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny mówi inaczej; (4) od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej, skargi o wznowienie postępowania i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie, w której postępowanie nieprocesowe wszczęto z urzędu; (5) od wniosku o zabezpieczenie dowodu; (6) od wniosku o uwierzytelnienie odpisu statutu w postępowaniu rejestrowym.

Z 50 zł do 100 zł wzrosną opłaty w następujących sprawach spadkowych: (1) od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, (2) od wniosku o zabezpieczenie spadku, (3) od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza, (4) od wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Analogiczny wzrost opłaty będzie dotyczył wniosku o wykreślenie zastawu rejestrowego z rejestru zastawów. 

W sprawach z zakresu prawa o księgach wieczystych, zamiast opłaty stałej w kwocie 60 zł, teraz należna będzie opłata stała w kwocie 100 zł od wniosku o; (1) założenie księgi wieczystej; (2) połączenie nieruchomości w jednej księdze wieczystej, która jest prowadzona, niezależnie od liczby łączonych nieruchomości; (3) odłączenie nieruchomości lub jej części; (4) sprostowanie działu I-O; (5) wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym; (6) dokonanie innych wpisów, poza określonymi odrębnie w ustawie.

Najdrożej w sprawach gospodarczych

Opłata stała od pozwu, w kwocie 2.000 zł została zastąpiona opłatą w kwocie 5.000 zł, w najważniejszych sprawach dotyczących spółek, a mianowicie w sprawie o: (1) rozwiązanie spółki, (2) wyłączenie wspólnika ze spółki; (3) uchylenie uchwały wspólników lub uchwały walnego zgromadzenia spółki; (4) stwierdzenie nieważności uchwały wspólników lub uchwały walnego zgromadzenia spółki; (5) ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwały organu spółki; (6) uchylenie uchwały zgromadzenia obligatariuszy; (7) stwierdzenia nieważności uchwały zgromadzenia obligatariuszy. Kolosalna podwyższa dotyczy również opłaty stałej od odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, która wzrośnie ze 100 zł do 1.000 zł, z kolei opłata stała od zażalenia na postanowienie ww., wzrośnie z 50 zł do 500 zł. 

Co więcej, nowością ma być opłata stała pobierana od złożonego po zatwierdzeniu planu rozprawy wniosku o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub strony – w wysokości 100 zł, w przypadku zaś, gdy konieczne będzie zarządzenie przymusowego sprowadzenia świadka, pobierana będzie opłata dodatkowa w kwocie 200 zł.

Wzrosną również opłaty kancelaryjne

W pierwszej kolejności wyjaśnić jednak należy, że opłaty kancelaryjne to rodzaj opłat pobieranych na rzecz Skarbu Państwa, a nie zaś – wbrew sugerującej nazwie – na rzecz kancelarii prowadzonych przez profesjonalnych pełnomocników. Opłatę kancelaryjną należy uiścić od wniosku o wydanie na podstawie akt: (1) poświadczonego odpisu, wypisu lub wyciągu; (2) odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności; (3) odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności; (4) zaświadczenia. Do tej pory pobierano opłatę w kwocie 6 zł za każdą rozpoczętą stronę wydanego dokumentu, po zmianach opłata będzie wynosiła 20 zł za każde rozpoczęte 10 stron. Zmiana wydaje się korzystna, nie mniej wiedząc, że zasadniczo wydawane dokumenty liczą od 1 do 3 stron, to i ta zmiana, nie wpłynie dodatnio na budżet wnioskującego. Na pocieszenie, ustawodawca jednocześnie zwolnił z opłaty od pierwszego wniosku o wydanie na podstawie akt odpisu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie z klauzulą wykonalności, złożonego przez stronę, która wszczęła postępowanie. 

Dla porządku wskazać należy, że od wniosku o wydanie nagrania z przebiegu rozprawy opłata stała wzrosła z 15 do 20 zł, zaś od wniosku o wydanie kopii dokumentu, znajdującego się w aktach sprawy pobiera się opłatę stałą w kwocie 20 zł za każde rozpoczęte 20 stron wydanej kopii (wcześniej 1 zł za każdą stronę).