fbpx

Nowelizacja przepisów dotyczących terminów zapłaty, odsetek w transakcjach handlowych oraz rekompensat za koszty odzyskiwania należności.

Od 1 stycznia 2020 r. obowiązują w Polsce nowe przepisy mające na celu poprawę sytuacji wierzycieli i ograniczenia tak zwanych zatorów płatniczych. Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1649), wprowadziła szereg zmian między innymi w Ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, której tytuł otrzymał brzmienie „Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych”. Oprócz nowelizacji przepisów dotyczących terminów zapłaty, odsetek i rekompensat, dodano nowe regulacje o charakterze administracyjno-prawnym, wprowadzające wobec niektórych podmiotów kary finansowe za nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych oraz obowiązek ujawniania przez największe firmy lub grupy kapitałowe informacji o stosowanych przez nie terminach zapłaty.

Zróżnicowane stawki rekompensaty za koszty odzyskiwania należności od 1 stycznia 2020r.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności przysługuje wierzycielowi od dłużnika bez wezwania, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2019 r., rekompensata przysługiwała wierzycielowi w wysokości równowartości kwoty 40 euro, niezależnie od wartości świadczenia pieniężnego, co do którego dłużnik popadł w opóźnienie.

Od 1 stycznia 2020 r. wierzyciele mogą stosować trzy stawki rekompensaty, w wysokości równowartości:

40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie będzie przekraczać 5.000 złotych;

70 euro – gdy świadczenie pieniężne będzie wyższe niż 5.000 złotych, ale niższe niż 50.000 złotych;

100 euro – gdy świadczenie pieniężne będzie równe lub wyższe od 50.000 złotych.

Należy jednak pamiętać o przepisach przejściowych, zgodnie z którymi do transakcji handlowych zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś do rekompensaty, która stała się wymagalna po dniu 1 stycznia 2020 r., stosuje się nowe przepisy. Jeżeli dłużnik popadł w opóźnienie z płatnością do dnia 31 grudnia 2019 r., w odniesieniu do rekompensaty stosuje się przepisy dotychczasowe, to jest jedynie 40 Euro niezależnie od wysokości świadczenia pieniężnego. Zaś zróżnicowane stawki rekompensat obowiązujące od 1 stycznia 2020 r. mają zastosowanie do opóźnień powstałych od 1 stycznia 2020 r. (zarówno faktur wystawionych w 2020 r. oraz faktur wystawionych w 2019 r., których termin zapłaty przypadał już w 2020 r.).

Warto przypomnieć, że równowartość kwoty rekompensaty jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

Rekompensata od jednej umowy czy od każdej faktury, której termin płatności minął

Odnośnie rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, wartym omówienia jest zagadnienie, czy należy się ona od każdej faktury, której termin płatności minął.

Rekompensata co do zasady dotyczy zbiorczo wszystkich opóźnień w ramach umowy, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi (transakcji handlowej), nie zaś każdego opóźnienia (faktury) oddzielnie. Wyjątkiem są świadczenia pieniężne, co do których strony ustaliły w umowie, że będą spełniane w częściach, przy czym ustalony w umowie harmonogram spełnienia świadczenia pieniężnego w częściach nie może być rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela.

Z uwagi na powyższe, dla oceny, czy rekompensata przysługuje od każdej faktury (każdego opóźnienia oddzielnie) czy od zawartej umowy (jednorazowo, niezależnie od ilości faktur i opóźnień), decydujące znaczenie ma treść zawartej umowy oraz uzgodniony przez strony sposób rozliczenia.

Transakcja handlowa,w rozumieniuUstawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, to umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony (podmioty wskazane w ustawie, prowadzące działalność gospodarczą) zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

Zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, gdy umowa przewiduje spełnianie świadczenia pieniężnego w częściach, rekompensata przysługuje od każdej niezapłaconej części, po upływie terminu zapłaty zastrzeżonego w umowie.

Umowy między przedsiębiorcami są zawierane w różnych formach, mogą dotyczyć jednej transakcji, co do której strony uzgodnią płatność jednorazowo lub w częściach albo stanowić tak zwaną umowę ramową, w ramach której dochodzi do zrealizowania wielu transakcji.

Jeżeli zawarta umowa ma charakter tak zwanej umowy ramowej, rekompensata może przysługiwać od każdej pojedynczej transakcji handlowej, nawet w ramach jednej umowy. Przy umowach ramowych przez transakcję handlową należy rozmieć każdą transakcję wykonawczą.

W przypadku umów o dostawy czy świadczenie usług, na podstawie których firma realizuje wiele zleceń w zakresie dostawy czy sprzedaży towarów lub usług serwisowych, pomocną wskazówką dla oceny zasadności żądania zapłaty rekompensaty od każdej faktury, może być porównanie ilości i zakresu zrealizowanych w ramach umowy zamówień lub zleceń (transakcji) i ilości wystawionych z tego tytułu faktur oraz uzgodniony przez strony sposób wystawiania faktur i dokonywania płatności.

W kontekście powyższych rozważań, warto zwrócić uwagę także na orzecznictwo sądowe, które nie jest jednolite. Rozstrzygnięcie konkretnego zagadnienia i sporu przez Sąd zależy przede wszystkim od okoliczności danej sprawy i treści zawartej umowy.

Warto w tym miejscu przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt VII GC 370/18 (opubl.: Lex nr 2552943). „Transakcja handlowa ze swej istoty może zakładać świadczenie podzielne co do przedmiotu, jak i płatności – co dzieje się, gdy asortyment jest sprzedawany partiami, czy też dostawą objęte są partie towaru. Każda ze sprzedaży czy też dostaw nabiera wtedy charakteru autonomicznego, zwłaszcza wówczas, gdy płatność za każdą z nich miałyby być uregulowana oddzielnie. Swoiste zatem sankcje za opóźnienie w płatnościach powinny dotyczyć każdej z nich. Za takim rozumieniem przywołanej regulacji prawnej przemawia także art. 11 u.t.z.t.h., który pozwala na wyciąganie konsekwencji wobec dłużnika w przypadku opóźnienia w płatności rat, gdzie chodzi nie tylko o jedną transakcję, ale i zapłatę jednej, z góry ustalonej ceny”.

Maksymalny umowny termin zapłaty 60 dni w tzw. transakcjach asymetrycznych

Od 1 stycznia 2020 r., w związku ze wspomnianą nowelizacją, obowiązuje maksymalny umowny termin zapłaty 60 dni w tzw. transakcjach asymetrycznych, to jest takich, w których zobowiązanym do zapłaty dłużnikiem jest duża firma, a wierzycielem przedsiębiorca należący do sektora mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP). W takich przypadkach, gdyby w umowie ustalono termin zapłaty dłuższy niż 60 dni, to z mocy ustawy w jego miejsce zastosowanie znajdzie termin 60 dni. Ma to na celu zapobieżenie narzucania przez duże przedsiębiorstwa dłuższych terminów płatności. Natomiast możliwość ustalenia dłuższego terminu jest jednak możliwa w stosunkach pomiędzy dużymi przedsiębiorcami lub pomiędzy przedsiębiorcami z sektora MMŚP, jak również w sytuacji, gdy dłużnikiem dużego przedsiębiorstwa będzie MMŚP.

W związku z powyższym przewidziano między innymi, że wierzyciel może żądać ustalenia, iż termin zapłaty był rażąco nieuczciwy (zakwestionować termin dłuższy niż 60 dni), w ciągu 3 lat od dnia, w którym nastąpiła zapłata lub w którym zgodnie z ustawą powinna była nastąpić. Wprowadzona została także sankcja nieważności ewentualnego zrzeczenia się wierzyciela roszczenia o ustalenie, że termin zapłaty jest rażąco nieuczciwy.

Ponadto, odwrócono ciężar dowodu co do wykazania rażącej nieuczciwości i w postępowaniu przed sądem to na dłużniku spoczywał będzie ciężar wykazania, że ustalony w umowie termin zapłaty dłuższy niż 60 dni, nie był wobec wierzyciela rażąco nieuczciwy.

Nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty – czyny nieuczciwej konkurencji

Rozszerzony został katalog czynów nieuczciwej konkurencji o nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczone towary lub świadczone usługi, to jest działania takie jak niedostosowanie do harmonogramu dostawy towarów lub wykonania usługi czy naruszenie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. W takich przypadkach wierzyciele będą mogli na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wystąpić przeciwko dłużnikom z roszczeniami o zaniechanie niedozwolonych działań, o usunięcie skutków takich działań, o odszkodowanie czy o zwrot bezpodstawnie uzyskanych korzyści.

Kary finansowe za nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych o wartości w sumie 2 mln zł lub 5 mln zł w ciągu 3 kolejnych miesięcy

Wprowadzona została możliwość nakładania przez Prezesa UOKIK, w drodze decyzji administracyjnych, kar pieniężnych za nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Chodzi o sytuacje, w której w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych nie spełnionych oraz spełnionych po terminie przez dany podmiot wynosi co najmniej 2 mln zł. Jednak dla postępowań wszczynanych w latach 2020–2021, przepisy przejściowe podwyższają ten próg do 5 mln zł. Decyzja w sprawie kary finansowej będzie wydana po przeprowadzeniu postępowania, wszczynanego z urzędu. Wszczęcie postępowania nastąpi po przeprowadzeniu przez Prezesa UOKIK analizy prawdopodobieństwa nadmiernego opóźniania się danego podmiotu ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Źródłem informacji o sprawcach opóźnień mogą być zawiadomienia o podejrzeniu wystąpienia nadmiernych opóźnień złożone przez dowolny podmiot lub zawiadomienia kierowane przez Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w związku z podejrzeniem, że sprawozdanie o terminach zapłaty zawiera nierzetelne lub nieprawdziwe informacje.

Obowiązkowe sprawozdania o stosowanych w poprzednim roku terminach zapłaty w transakcjach handlowych w odniesieniu do osób prawnych z przychodem powyżej 50 mln euro oraz grup kapitałowych

Na mocy nowych przepisów, podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych, w przypadku których wartość przychodu uzyskana w roku podatkowym przekroczyła równowartość 50 mln euro oraz wszystkie podatkowe grupy kapitałowe, są zobowiązane przekazywać ministrowi właściwemu ds. gospodarki (Ministrowi Przedsiębiorczości i Technologii), w terminie do 31 stycznia każdego roku, drogą elektroniczną, sprawozdanie o stosowanych przez nie w poprzednim roku kalendarzowym terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Nieprzekazanie sprawozdania do publikacji stanowi wykroczenie, zagrożone karą grzywny. Sprawozdania będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii.

„Ulgi na złe długi” w podatkach dochodowych

Ustawa nowelizująca wprowadziła w odniesieniu do podatków dochodowych CIT i PIT instytucję podobną do „ulgi na złe długi” stosowanej w przypadku podatku VAT. Przewidziane reguły korekty podatków mają zastosowanie do transakcji, których termin zapłaty upłynął po dniu 31 grudnia 2019 r.

Wierzyciel może pomniejszyć podstawę opodatkowania o zaliczaną do przychodów należnych wartość wierzytelności o zapłatę świadczenia wynikającego z transakcji handlowej, która nie została uregulowana lub zbyta, przy czym zmniejszenia dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu zapłaty określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie. Natomiast dłużnik będzie miał obowiązek doliczenia do podstawy opodatkowania zaliczanej do kosztów uzyskania przychodu wartości nieuregulowanego zobowiązania do zapłaty, przy czym zwiększenia dokonać należy w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od terminu zapłaty wynikającego z umowy lub faktury.

Aby istniała możliwość zastosowania ulgi na złe długi w PIT i CIT muszą być spełnione łącznie następujące warunki.

Nabywca będący dłużnikiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego dzień złożenia zeznania podatkowego nie może być w trakcie likwidacji, w postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego.

Od daty wystawienia faktury lub zawarcia umowy nie mogą upłynąć 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym została wystawiona faktura lub została zawarta umowa.

Wystawiona faktura lub umowa dokumentują transakcję handlową zawartą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej podatników (stron transakcji), których przychody są opodatkowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.