fbpx

NOWE REGULACJE O PRZECIWDZIAŁANIU MARNOWANIU ŻYWNOŚCI

JAK ZABEZPIECZYĆ SWOJE INTERESY PRZED EWENTUALNYMI SANKCJAMI?

W dniu 18 września 2019 r. weszła w życie część przepisów ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności nakładająca na podmioty działające na rynku spożywczym szereg obowiązków w zakresie gospodarowania żywnością przeznaczoną do sprzedaży detalicznej oraz hurtowej. Ustawa ta w pełnym brzmieniu obowiązywać zacznie od dnia 1 marca 2020 r. Nie ma wątpliwości, że szczególnie zainteresowani nowymi przepisami są wszyscy ci, którzy działają na rynku towarów spożywczych, w szczególności z uwagi na widmo szeregu kar, jakie ustawa przewiduje w przypadku nierealizowania określonych w niej obowiązków.

Kogo dotyczą nowe przepisy?

Nowa ustawa posługuje się pojęciem sprzedawcy żywności, nakładając właśnie na ten podmiot szereg nakazów i zakazów dotyczących działalności związanej z handlem produktami spożywczymi.Ów sprzedawca żywności został w ustawie scharakteryzowany w sposób następujący:

  • jest to osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży żywności
    w jednostce handlu detalicznego bądź hurtowego, która jednocześnie
  • prowadzi sprzedaż żywności na określonej przestrzeni o łącznej powierzchni powyżej 250 m2 (do 18 września 2021 r. kryterium to dotyczy powierzchni liczącej 400 m2), a nadto
  • co najmniej 50% wszystkich przychodów osiąganych przez tę osobę pochodzi ze sprzedaży żywności.

Dopiero spełnienie wszystkich tych przesłanek łącznie sprawia, że dany podmiot jest uznawany za sprzedawcę żywności. Wówczas staje się adresatem praw i obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności, co w dzisiejszych czasach staje się problemem cywilizacyjnym.

Czego ustawodawca będzie wymagać od sprzedawcy żywności?

Poprzez marnowanie żywności należy rozumieć wycofywanie z etapu dystrybucji żywności z uwagi m.in. na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości,
a także ze względu na wady wyglądu środków spożywczych albo ich opakowań, a następnie przeznaczenie owej żywności do unieszkodliwienia jako odpadów. By móc przeciwdziałać marnowaniu żywności w jak największym możliwym stopniu, ustawodawca formułuje wymienione poniżej obowiązki sprzedawców żywności.

Umowa z organizacją pozarządową

Oczywiście nie chodzi ustawodawcy o jakąkolwiek organizację pozarządową. Obowiązek zawarcia umowy odnosi się wyłącznie do takich organizacji, których celem statutowym jest wykonywanie zadań publicznych w zakresie pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, jak również działalności charytatywnej polegającej w szczególności na przekazywaniu żywności osobom potrzebującym lub prowadzeniu zakładów żywienia zbiorowego dla osób potrzebujących.

Sprzedawcy żywności zobowiązani są do zawarcia umowy w przedmiocie nieodpłatnego przekazywania żywności nieprzeznaczonej do sprzedaży z wybraną organizacją pozarządową najpóźniej do dnia 18 lutego 2020 r., a zatem w terminie 5 miesięcy od dnia wejścia w życie omawianych przepisów ustawy. Organizacje, o których mowa są zaś zobowiązane do przyjęcia danej żywności i przekazywania jej potrzebującym podopiecznym. Zasadnicze kwestie, jakie należy ująć w umowie pomiędzy sprzedawcą żywności a organizacją pozarządową to przede wszystkim:

  • czas i sposób przekazywania oraz rodzaj przekazywanej żywności,
  • podział kosztów odbioru i dystrybucji żywności pomiędzy stronami,
  • określenie przypadków, w których organizacja pozarządowa może zrezygnować lub odmówić odbioru żywności,
  • okres obowiązywania umowy wraz z określeniem odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków jej wypowiedzenia.

Kampania edukacyjno-informacyjna

Powszechnie przyjmuje się, że to właśnie edukacja, w tym edukacja najmłodszych obywateli stanowi podstawowy kierunek działań państwa w zakresie przeciwdziałania marnowaniu żywności. Ma ona przyczynić się do budowania coraz większej świadomości w społeczeństwie zarówno na tle ekologii, jak i konsekwencji marnowania żywności.

W tym zakresie ustawodawca zdecydował się nałożyć na sprzedawców żywności obowiązek prowadzenia kampanii edukacyjno-informacyjnej co najmniej raz w roku przez co najmniej dwa kolejne tygodnie. Kampania ta prowadzona jest wspólnie z organizacją pozarządową, z którą sprzedawca zawarł umowę. W zakresie formy, w jakiej kampania ta ma przebiegać, ustawodawca pozostawia dowolność obowiązanym do jej przeprowadzania, nie regulując tego zagadnienia dodatkowymi przepisami.

Opłata z tytułu marnowania żywności

Począwszy od dnia 1 marca 2020 r.z tytułu marnowania żywności pobierana będzie opłata
w wysokości 0,1 zł za 1 kilogram marnowanej żywności. Obowiązek weryfikacji, czy i w jakim zakresie doszło do marnowania żywności oraz obowiązek obliczenia należnej opłaty
i uiszczenia jej na konto organizacji pozarządowej w całości spoczywa na sprzedawcy żywności. Zapis ten był już na etapie tworzenia ustawy wielokrotnie krytykowany przez organizacje pozarządowe jako działanie nieefektywne prowadzące do zaniżania ilości zmarnowanej żywności przez jej sprzedawców. Sprzedawcy dodatkowo będą zobowiązani do wskazania wysokości opłaty w swoim sprawozdaniu finansowym, jak również do zamieszczenia jej na swojej stronie internetowej, jeżeli takowa jest prowadzona.

Opłata ta, choć wydaje się nie być wygórowana, przy wzięciu pod uwagę skali marnowania żywności, szczególnie przez sklepy wielkopowierzchniowe, może ostatecznie wynosić około kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Za weryfikację prawidłowości działań sprzedawców żywności, m.in. w zakresie uiszczania należnej opłaty w wysokości odpowiadającej rzeczywiście zmarnowanej żywności, odpowiadać będzie wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Brak realizacji obowiązków – co z sankcjami?

By zapewnić należyte przestrzeganie wprowadzonych przepisów, ustawodawca sformułował cały wachlarz sankcji wynikających z ich nieprzestrzegania i nierealizowania. Wśród najważniejszych wskazać należy karę grzywny za:

  • nierealizowanie obowiązków sprawozdawczych,
  • niezawarcie z organizacją pozarządową stosownej umowy dotyczącej w przedmiocie nieodpłatnego przekazywania żywności,
  • uchylanie się od uiszczenia opłaty z tytułu marnowania żywności na rachunek bankowy organizacji pozarządowej.

Kary te należy uznać za realnie dotkliwe, gdyż ich wysokość wahać się może od 500 zł do nawet 10.000 zł. Ustawodawca przewidział jednak możliwość uchylenia się od zapłaty grzywny, np. w sytuacji, gdy sprzedawca żywności wykaże, że zawarcie umowy dotyczącej nieodpłatnego przekazywania żywności z organizacją pozarządową na terenie powiatu, w którym prowadzi działalność w zakresie sprzedaży żywności, nie było możliwe. Przypadki te należy jednak traktować jako raczej niespotykany wyjątek – głównie z uwagi na ilość organizacji pozarządowych działających na terenie Polski uprawnionych do zawarcia ww. umów.

Jak uchronić się przed konsekwencjami?

Jeszcze przed wejściem w życie ustawy o przeciwdziałaniu marnowania żywności każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą w tym zakresie powinien ustalić, czy obowiązki wynikające
z tej ustawy go dotyczą, a więc czy posiada status sprzedawcy żywności w rozumieniu ustawy.
W tym celu powinien dokładnie zbadać wskazane w ustawie przesłanki, a więc określić rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, powierzchnię, na której sprzedaje żywność oraz udział procentowy dochodów ze sprzedaży żywności we wszystkich osiąganych przez sprzedawcę dochodach.

Dopiero po skrupulatnej i dokładnej analizie prawnej, należy przystąpić do realizacji wynikających z ustawy obowiązków w postaci zawarcia stosownej umowy z organizacją pozarządową
i wdrożenia kampanii informacyjnej. Wcześniejsza ich realizacja może okazać się niecelowa i w istocie niepotrzebna.